Achter elk restitutieverzoek gaat een familieverhaal schuil. Het object waarvan restitutie wordt verzocht is vaak nog de enige tastbare herinnering aan familieleden die het naziregime tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft vermoord of die anderszins de verschrikkingen van die oorlog niet hebben overleefd. Restitutie van een door de nazi’s geroofd object kan nabestaanden helpen met het reconstrueren van hun gemeenschappelijke geschiedenis.

De Restitutiecommissie beoordeelt verzoeken tot teruggave van cultuurgoederen die tijdens het naziregime onvrijwillig zijn verloren. De oorspronkelijke eigenaar van een cultuurgoed of diens rechtsopvolger(s) krachtens erfrecht (erfgenamen) kan een verzoek tot restitutie indienen. Voor elk verzoek geldt dat je maar één keer recht kunt doen. Dat vraagt om een duidelijke juridische ‘vangrail’. De Restitutiecommissie gebruikt een eenduidig kader dat voorkomt dat erfgenamen worden gemist en dat ervoor zorgt dat willekeur wordt vermeden.

Hoe werkt een verzoek tot teruggave?

Het indienen van een verzoek begint met het vaststellen wie het cultuurgoed onder zich heeft. Dat kan de Nederlandse Staat zijn (Rijkscollectie), maar ook een andere partij, zoals een museum, een gemeente, een stichting of een particulier (Overige collecties). Afhankelijk daarvan gelden verschillende procedures.

Rijkscollectie

Gaat het om een cultuurgoed dat deel uitmaakt van de Rijkscollectie, dan kan de oorspronkelijke eigenaar of ten minste één van diens rechtsopvolgers krachtens erfrecht een verzoek indienen. Het verzoek wordt ingediend bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), die namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap optreedt. De Restitutiecommissie adviseert in deze gevallen op verzoek van de minister. Vervolgens is het aan de minister een besluit op het verzoek te nemen.

Overige collecties

Betreft het een cultuurgoed buiten de Rijkscollectie, dan kan de oorspronkelijke eigenaar of kunnen al zijn rechtsopvolgers krachtens erfrecht gezamenlijk en de huidige bezitter in onderling overleg een overeenkomst sluiten en besluiten via de RCE, de Restitutiecommissie in te schakelen en aan haar te verzoeken een advies uit te brengen dat alle partijen bindt. De Restitutiecommissie kan pas aan het werk als de overeenkomst tussen alle betrokkenen een feit is. Daarvoor is nodig dat alle rechtsopvolgers krachtens erfrecht in beeld zijn. Dit kan soms een complex proces zijn, maar is noodzakelijk aangezien de commissie een bindend advies uitbrengt.

Lees meer over de procedure.