Op donderdag 26 juni levert de Restitutiecommissie een bijdrage aan de internationale conferentie ‘Recovered Memories’ in Parijs. Frankrijk organiseert deze bijeenkomst  in het kader van zijn huidige voorzitterschap van het Network of European Restitution Committees on Nazi-Looted Art. Nabestaanden van families uit vijf Europese landen die slachtoffer waren van kunstroof tijdens het naziregime, professionals en belangstellenden van over de hele wereld  zullen in gesprek gaan over het belang van de restitutie van nazi-roofkunst. De nadruk ligt daarbij op het delen van de geschiedenis van de beroofde families. Hun ervaringen staan centraal, met daarbij aandacht voor de kunst die van hen werd geroofd, het erkennen van onrecht en het belang van internationale samenwerking. Onderzoek naar en restitutie van door de nazi’s geroofde kunst stopt niet bij de landsgrens.

Namens Nederland zal het verhaal worden gedeeld van en door de familie Nijstad. De erfgenamen van de Joodse antiquair Abraham Nijstad hebben, na het aantreffen van schilderijen op de website herkomstgezocht.nl, een verzoek tot restitutie ingediend bij de Nederlandse Staat. Het verzoek betrof zeven schilderijen die deel uitmaken van de NK-collectie (Nederlands Kunstbezit).

Na uitgebreid onderzoek door het Expertisecentrum Restitutie NIOD vindt de Restitutiecommissie het in hoge mate aannemelijk dat drie van deze werken – ‘Bergmeer met herten en vogels’ (Hondius), ‘Landschap met molen’ (Schelfhout) en ‘Imaginaire haven aan de Middellandse Zee’ (Storck) – eigendom waren van Abraham Nijstad en door hem onvrijwillig zijn verloren als gevolg van de omstandigheden tijdens het naziregime. Nijstad werd als Joodse kunsthandelaar gedwongen om kunstwerken aan te kopen voor de Sonderauftrag Linz, ten behoeve van een geplande kunstcollectie voor Hitler. Zijn betrokkenheid kwam voort uit lijfsbehoud, een positie die na de oorlog vaak verkeerd is begrepen.

De Restitutiecommissie heeft op basis van haar bevindingen de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap geadviseerd om de drie schilderijen te restitueren aan de erfgenamen. Een verzoek tot restitutie van de vier andere schilderijen werd afgewezen, omdat in die gevallen niet voldoende aannemelijk was dat zij aan Abraham Nijstad in eigendom hebben toebehoord.

Het verhaal van de familie Nijstad laat zien dat restitutie meer is dan het erkennen van onrecht en het teruggeven van een kunstwerk; het is het levend houden van een familiegeschiedenis, waarbij de kunstwerken vaak de enige tastbare herinnering vormen aan de slachtoffers van nazi-geweld. Tijdens de conferentie in Parijs zullen leden van de familie Nijstad hun persoonlijke verhaal delen, mede op uitnodiging van de Nederlandse Restitutiecommissie.

Relevant advies en samenvatting: Nijstad

Programma en aanmelden conferentie: https://www.civs.gouv.fr/en/recovered-memories-en